سادوا : روستای بالاده . ساري . مازندران

گزارش شناسايي و گشايش غار کالم مال قلة شاهدژ / عین اله آزموده چهارده / کمیل قاسمپور  

1 . شناسایی غار کالم مال  /  عین اله آزموده چهارده 

اعضای تیم شناسایی : عین اله آزموده چهارده و کمیل قاسمپور ـ 1386

قله زیبای شاهدژ که همچون نگینی پر تلالو در بستر زمردین البرز می درخشد و نماد و سمبل ایستادگی و راست قامتی و سربلندی برای مردم روستا­ی بالاده که در دامنه جنوبی آن زندگی می کنند ، از جذابیت های وصف ناپذیری برخوردار است و در گوشه گوشه آن نیز زیبایی های دیگری نهفته است.

 طبق تقسیمات جغرافیایی کشوری، غار کالم مال در چراگاه های ( مراتع ) روستای بالاده در بخش چهاردانگه ساری واقع شده است . 

غار «کالُم مال» یکی از زیبایی های قله شاهدژ ( به ارتفاع 2802 متر ) است که در ارتفاع 2722 متری قله و 200 متری شیب دامنه شرقی آن قرار دارد . علت بوجود آمدن این غار را باید در دو عامل اساسی جنس آهکی سنگ ها و بارش فراوان باران و برف در طی سه میلیون سال گذشته دانست . غار در محیطی تقریباً مسطح نسبت به موقعیت شیب دار دامنه های شرقی قله شاهدژ واقع شده و در 50 متری شمال غار ، زمینی مسطح و کمی گود نسبت به اطرافش به مساحت 500 متر مربع قرار دارد و نفوذ آب به داخل خاک و سنگهای آهکی این مکان باعث بوجود آمدن غار شده است . 

از زیبایی های اطراف دهانه غار ، تخته سنگی بسیار بزرگ است به ارتفاع سه متر و به مساحت 10 متر مربع است که برف و یخ و باران در گذر زمانی بسیار دراز ( حدود سه میلیون سال از زمان شکل گیری شاهدژ ) ، آن را به صورت شیاردار در آورده که از جذابیت های طبیعی آن است. 

در چشم انداز بالای قله شاهدژ و بیرون غار کالم مال ، رشته کوه زیبای چهارنو و روستاهای بالاده و قلعه و پایین ده در جنوب ، دشت ترکاچال و روستاهای میرافضل و گندی او ( واوسر ) و کمی دورتر کوه های خشک سمنان و دامغان در جنوب شرقی، قله مِراد کوه و کوه اسپه کوه ( سفید کوه ) و روستای اراء در شرق ، دشت ولمت و روستای لنگر و جمال الدین کلا و در دوردست ها قلل گچ چال در ضلع شمالی، کوه شیت و دشت مرتفع دون نشیر و قله دماوند ( که در هوای صاف در دویست کیلومتری دیده می شود) در غرب ، قله نزوا و خط الراس رشته کوه نَرو در جنوب غربی قابل رویت می باشد . در فصل زمستان مناطق نام برده کاملاً از برف سفید پوش می شود .

در گذشته هایی نه چندان دور، آغل دام های اهالی بالاده در اطراف این غار بوده و در زبان بالادهی، « کالُم » به آغل حیوانات و « مال » به جا و مکان گفته می شود . از این روی این غار به « کالم مال » شهرت پیدا کرده است.

در حدود 30 سال قبل، از مردم و چوپانان بالاده چیزهایی در باره این غار می شنیدیم  و همیشه آرزو داشتم روزی به داخل آن بروم . برای اولین بار در تابستان سال 1376 جهت ضبط برنامه مستند تلویزیونی « ایران زمین » برای شبکه سوم سیما به همراه اکیپ تلویزیونی (حاج عیسی بلوکات ، مرحوم حاج محمد رضایی ، آقای صادقی ، محمد آتنی مفرد و عین اله آزموده ،) به درون این غار رفتیم و از آن تصاویری زیبا ضبط کردیم . این مستند در سال 7  -  1376 و پس از آن بارها از شبکه سه سیما و شبکه ماهواره ای جام جم پخش شده است.   

در داخل غار فضای بزرگی به سوی شمال شرقی و با شیبی تند به سوی پایین قرار دارد که به علت تاریکی و لغزنده بودن ، بدون وسایل مجهز غارنوردی امکان ادامه مسیر وجود ندارد . در 12 مرداد ماه 1386 بار دیگر در مسیر صعود به قله شاهدژ تیمی متشکل از کوهنوردان بالاده ( عین اله آزموده چهارده و فرزندانش آرش و شروین – محمد دهبندی و با همراهی کمیل قاسم پور از گروه کوهنوردی چکاد ساری که خود اهل بالاده و از کوهنوردان فنی می باشد ) تصمیم بر آن گرفتیم که پس از  گذشت 10 سال دوباره وارد این غار شویم و برای اولین بار بخشی از این غار و عمق آن را مشاهده کنیم که کمیل قاسم پور توانست با به همراه داشتن تجهیزات فنی به عمق 50 متری غار کالم مال فرودی موفق انجام دهد .

از خصوصیات خاص این غار رطوبت بالای آن است و دلیل آن هم این است که غار کالم مال در ارتفاع 2722 متری واقع شده و شرایط جوی منطقه شاهدژ در اکثر زمان ها مه گیر و در ماه های سرد سال همراه با بارش برف و تگرگ و باران می باشد .  

2 . توصیف مراحل فرود در داخل غار و گزارش گشایش / کمیل قاسمپور 

اعضای تیم گشایش : کمیل قاسمپور ، داود لشکری ، محمد آهنگر ، بهرام سیادتی ، حدیث نظر زاده ، آمینا میرجانی ـ 1388 .

برای گشایش کامل غار کالم مال تیمی به سرپرستی کمیل قاسم پور و با همراهی کوهنوردان داود لشکری ، حدیث نظر زاده، بهرام سیادتی، آمینا میرجانی و محسن اسدی در سال 1388 راهی ارتفاعات قله شاهدژ شدیم و توانستیم عمق غار کالم مال را برای اولین بار کاملاً گشایش نماییم .

برای ورود به غار و در امان ماندن از جانداران کوچک و رطوبت و خیس و گلی شدن داخل غار ، ماه های شهریور و مهر بهترین زمان مناسب می باشد.

ورودی غار به صورت دهانه چاهی به قطر 80 سانتیمتر رو به آسمان در سطح زمین و در میان تخته سنگ ها قرار دارد که یک انسان به سختی وارد آن می شود. ورودی غار تا کف آن در حدود 5 متر ارتفاع داشته که نیاز چندانی به تجهیزات خاص ندارد که می توان با طناب انفرادی و یا با کمک سنگ های دیواره به تالار اول فرود رفت . با رسیدن به تالار یا چاه اول مشاهده می شود که به علت ریزش بخشی از سقف آن در سال های اخیر ، کف تالار از سنگ های بزرگ آهکی پر شده و ریزش قطرات آب از سقف شروع شده و زمین دهانه چاه دوم را لغزنده کرده است .

برای رسیدن به دهانه چاه دوم ، با استفاده و حمایت از طناب به طول 7 متر مسیر پلکانی به سمت شمال ـ شمال شرق و رو به پایین را طی می کنیم . چاه دوم از سقفی مرتفع تر و پوشیده از بلورهای آهکی بسیار زیبا ( استلاگتیت ) برخوردار بوده و کف آن نیز از خاک و سنگ های آهکی ( استلاگمیت ) پوشیده شده است .

از سمت راست چاه دوم ، مسیر پلکانی وجود دارد که ما را به سمت چاه سوم هدایت می کند که این مسر پلکانی به سمت شمال شرق و به طول 6 متر بوده و در وسط مسیر در دیواره شمالی غار شکاف بسیار بزرگ و شگفت انگیزی وجود دارد که توجه را به خود جلب می کند. 

با رسیدن به چاه سوم می توان با ادامه طناب ثابت اول ، به انتهای چاه سوم رفت و یا در آن قسمت از طناب دیگری به صورت کارگاه بلوک استفاده نمود که چاه سوم را به عمق 5/9 متر فرود رفت. انتهای چاه سوم به شکل راهرویی است که ابعاد آن 80/1 در 10 متر می باشد ، این راهرو به دو مسیر جنوب شرقی و مسیر شرقی ـ شمال شرقی تقسیم می شود که از انتهای راهرو ، یک مسیر پلکانی و با شیبی رو به بالا را به طول 9 متر طی نموده که ما را به سمت دهلیز و چاه جنوبی هدایت می کند. این چاه هم به عمق حدود 15 متر است و انتهای آن به حدی باریک می شود که امکان عبور از آن وجود ندارد .

در ادامه مسیر به سمت دیگر این راهرو ، به انتهای چاه سوم می رسیم که در جهت شرق ـ شمال شرقی است و در ابتدای این مسیر ، یک چاه 6 متری وجود دارد و در ادامه مسیر شرقی به تالاری با سقف مرتفع و پوشیده از بلورهای آهکی بسیار زیبا بر می خوریم که از زیبا ترین و دیدنی ترین قسمت های غار به شمار می آید. ارتفاع بعضی از این قندیل های آهکی که از سقف به سوی پایین می باشد و گاهی نیز حرکت های انحنا دار بسیار زیبایی را درست کرده است ، به بیش از 5 متر هم می رسد و لازم است یادآوری کنم که در طول یک سال نزدیک به دو میلیمتر از این قندیل ها تشکیل می شود .

در ادامه نیز به یک مسیر پلکانی با شیبی رو به بالا و به سمت شرق می رسیم که انتهای آن به حدی باریک و تنگ می شود که نتوانستیم از آن عبور کنیم . 

ارتفاع غار زیبای کالم مال از دهانه ورودی تا کف آن در حدود 45 تا 50 متر است و به دلیل رطوبت زیاد ، دهانه باریک ، نداشتن نور کافی و سختی ورود به آن ، غاری غیر مسکونی برای انسان بوده و در طول تاریخ نیز هیج آثاری از قبیل ابزار و ادوات قدیمی ، سفالینه ها و نقاشی های دیواره غار در آن بر جای نمانده تا گواهی دهد که این غار زیستگاه دائمی و یا فصلی انسان های پیش از ما بوده است . غار کالم مال ، تاریخ طبیعی قله شاهدژ است که در طول تاریخ چندین هزار ساله سکونت انسان در کره خاکی هم چنان ناشناخته باقی مانده است و جا دارد تا استادن غارشناس در این زمینه بیشتر تحقیق کنند .  

سادوا : این گزارش که در دو بخش تنظیم گردیده است در سال ۱۳۸۹ به همراه فیلم و تصاویر مربوطه به فدراسیون کوهنوردی و صعودهای ورزشی جمهوری اسلامی ایران ، هیأت کوهنوردی و صعودهای ورزشی استان مازندران و هیأت کوهنوردی و صعودهای ورزشی شهرستان ساری ارایه شد تا عمق این غار زیبا که برای نخستین بار توسط انسان فتح گردید به ثبت برسد و پس از آن از سوی آقای کمیل قاسمپور در اختیار انجمن فرهنگی سادوای بالاده قرار گرفت تا در سایت سادوا به اطلاع همولایتی های بالادهی برسد . لازم به ذکر است که آقای کمیل قاسمپور عضو انجمن فرهنگی سادوای بالاده و از دوستداران قله شاهدژ و طبیعت زیبای منطقه دوسرشمار می باشد و هم اینک ( زمستان 1389 ) به خدمت مقدس سربازی در غرب کشور مشغول می باشد .

جای بسی خوشبختی است که یکی از فرزندان کوهنورد بالاده به همراه دوستانش و با همت و تلاش و عشق به زادگاه آباء و اجدادی خود ، توانسته به عمق ناشناخته غار کالم مال دست یابد ، غاری که در گذشته های دور توسط مردمان بالاده کشف شده بود و گاهی از سر کنجکاوی وارد آن می شدند ولی از عظمت و زیبایی عمق آن بی اطلاع بوده و داستان هایی برای آن می گفتند .  

انجمن فرهنگی سادوای بالاده ضمن سپاس فراوان و تبریک به آقا کمیل و دوستان غارنورد بخاطر فرود به غار کالم مال ، برایشان آرزوی سلامی و تندرستی دارد . 

لطفاً نظرتان را در باره این مطلب برای ما بنویسید . با سپاس .